Geloof/Commentaar
Marc Mulders presenteerde recent een glas-in-loodraam in de Sint-Jan Kathedraal in Oen Bosch. Op zich is dat niet heel erg groot nieuws. Mulders heeft de afgelopen jaren meerdere ramen gemaakt. zoals voor de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Ook zijn engagement met het christelijke geloof is geen geheim.
Het nieuws - of eigenlijk: de ophef - was echter dat Mulders in zijn verbeelding van "Het laatste Oordeel" in de hoek van 'de hel" een foto heeft opgenomen van het vliegtuig dat op n september 2001 op het punt staat een toren van het World Trade Center in New York in te vliegen. Terroristen die doden uit naam van God omdat ze menen Zijn oordeel te kennen en alvast een voorschot nemen op het Laatste Oordeel, dat is de aardse hel. Juist nu wij in een wereld leven waarin het besef van een Goddelijke vergelding is verzwakt, verdwenen, of ingewisseld voor een menselijk oordeel wil ik dit besef doen herleven', schreef hij in een toelichting bij het kunstwerk. Hiermee - zo luidde het bezwaar - zou Marc Mulders Impliciet de moslims (en hun dadendrang) in de hel plaatsen. Zijn woorden vielen slecht, werden door een persbureau enigszins uit context op een nieuwssite gezet en dat veroorzaakte een storm van reacties.
Mulders werd onder meer verweten 'sektarische propaganda' te bedrijven. Door '9/11' als archetypisch vehikel voor de hel op aarde te gebruiken zou Mulders te specifiek voor het 'Amerikaanse leed' kiezen, terwijl er door alle geloven wordt gemoord en de Amerikanen in Irak ook niet van smetten vrij zijn.
Allereerst is het natuurlijk zeer de vraag of Mulders 'de islam' aanklaagt met zijn gebruik van het 9/11-motief. Klaarblijkelijk wordt die terroristische daad door de criticasters van het raam gezien als 'falen' van de islam en is het gebruik daarvan in een moralistische context dus meteen een commentaar op dat geloof zelf. Terwijl het gezien de verklaring van de kunstenaar juist gaat om de symboolwaarde van de specifieke handeling van een aantal specifieke individuen. De tekstuele uitleg die Mulders gaf is wél heel sterk geworteld in zijn sterke katholieke geloof.
Ook zijn taal is daarmee verknoopt. Die taal heeft een vrij specifiek vocabulaire. dat niet-gelovigen nogal wezensvreemd voorkomt: gedragen, dramatisch en bezwangerd van religieuze retoriek. En dat stuit een aantal mensen - zeker ook in de kunstwereld - tegen de borst. In recensies van zijn werk wordt Mulders met enige regelmaat 'prekerig' gevonden en wordt hem een 'domineesvingertje' verweten. De tekstuele taal van Mulders beïnvloedt het oordeel van zijn beeldende taal. Dat die beeldende taal figuratief is en de kunstenaar niet bevreesd is om sterk symbolische, 'iconografische' beeldelementen te gebruiken, maakt hem in de avant-garde-kunstwereld niet altijd geliefd.
Binnen het dogma van het modernistische gedachtegoed is een anekdotisch/verhalende aanpak al verdacht. Wanneer daar ook nog een religieuze boodschap aan kleeft, gaan alle seinen op rood. Zoals gospelsongs nooit echt helemaal au serleux worden genomen binnen de popmuziek, zo wordt 'religieuze kunst' als een soort freak binnen de sterk seculiere eigentijdse kunst gezien. Dat maakt de positie van kunstenaars als Marc Mulders kwetsbaar. Zéker als hij ook nog eens heel expliciet is in het ventileren van zijn religieuze overtuigingen. De vraag is uiteindelijk: mag 'de kunst' gebruikt worden als instrument voor een geloofsbelijdenis? En dan is het antwoord: Ja. waarom niet? Uiteindelijk werkt het gros van de kunstenaars vanuit een persoonlijke beleving.
Bij iedere kunstenaar staat de eigen visie op de werkelijkheid centraal, óók als dit een zo nuchter en formeel mogelijk kijk op die wereld is (zoals in het minimalisme/conceptualisme). Bij religieus getinte kunst gaat er echter een heel mechanisme in werking. De hele ballast van kerkelijke dogma's en seculiere argwaan voor dominant moralisme van overtuigde gelovigen gaat dan meetellen. En dan helpt het blijkbaar al helemaal niet wanneer een actueel moment als 9/11 een bijbelse uitleg krijgt, vanuit de interpretatie van de katholiek Mulders. Hem wordt dan religieus fanatisme verweten, terwijl hij in feite juist het religieuze fanatisme aan de kaak stelt met zijn 9/11-motief.
Kunst-met-een-specifieke-boodschap is verdacht. Het tast de 'universele waarde' van kunst aan. Dat besef is erin geramd door het modernisme. Dat de wortels van de Westerse kunst liggen in de christelijke symboliek wordt in de seculiere kunst graag vergeten. 'Religieuze kunst' wordt daarom als een anachronisme ervaren. Binnen een authentiek gevoelde beleving is er echter niets mis mee. En getuigt het zelfs van eigentijds engagement als gepoogd wordt om die religieuze beleving te koppelen aan (heftige) gebeurtenissen in de alledaagsheid. Zeker als dat gebeurt op een artistieke hoogwaardige manier, zoals bij Marc Mulders. Zodra het artistieke perspectief geofferd wordt aan de boodschap (of die nu religieus of politiek of maatschappelijk van aard is), kantelt dat perspectief naar goedkope illustratiezucht. vervelend pamflettisme of dwangmatige zendelingendrift. Dan is de kunst ondergeschikt aan de boodschap en verwordt het tot goedkoop vehikel. Daar is bij het raam van Mulders geen sprake van.
Kunstbeeld 01.06.2007 - Robbert Roos